Od czterech wanien do potęgi. Inżynieryjny majstersztyk w Ciechocinku?

Ciechocinek w powszechnej świadomości to „cztery miedziane wanny”, tężnie i status modnego uzdrowiska, ale jubileusz 190‑lecia wyraźnie pokazuje, że rok 1836 jest tylko widocznym wierzchołkiem znacznie dłuższego procesu.

Lektura przewodnika z 1926 roku odsłania uzdrowisko jako precyzyjnie zaprojektowany, wieloetapowy projekt – od decyzji rządowych i budowy warzelni, przez układy własnościowe, po świadomie komponowaną przestrzeń kurortu.

Od decyzji rządu do „czterech wanien”

Nowożytna historia Ciechocinka startuje w 1824 roku, gdy Rząd Królestwa Polskiego postanawia zbudować warzelnię soli wraz z tężniami, skupując i dzierżawiąc grunty od Słońska i Wołuszewa oraz właściciela dóbr Ciechocinek. W 1827 roku warzelnia zaczyna działać, a do miejscowości zaczynają zjeżdżać chorzy, którzy wcześniej leczyli się w Kreuznach – przemysłowa inwestycja „przeciąga” więc funkcję leczniczą, zanim jeszcze ktokolwiek nazwie Ciechocinek uzdrowiskiem.

Symboliczny przełom, który świętujemy dziś jako 190‑lecie, następuje w 1836 roku: w oberży na rogu ówczesnych ulic Źródlanej i Nieszawskiej instalowane są cztery pierwsze wanny solankowe, a w parku zdrojowym powstają pierwsze łazienki. Autor przewodnika z 1926 roku traktuje to wprost jako początek Zakładu Zdrojowego – moment, w którym „dzika” jeszcze energia warzelni zostaje uchwycona w formę kuracji, procedur i infrastruktury kąpielowej. Kolejne dekady przynoszą efekt kuli śnieżnej: rozbudowę łazienek nr 1, powstanie kolejnych gmachów (m.in. borowinowych łazienek nr 3 wzorowanych na Elster), aż po kompletny system zabiegowy na początku XX wieku.

1836 w dłuższym ciągu dat

Rok 1836 – dziś obchodzony jako data „urodzin uzdrowiska” – w przewodniku z 1926 roku jest punktem środkowym, a nie początkiem narracji. Wcześniej pojawiają się kluczowe kamienie milowe: nabycie dóbr Ciechocinek przez rząd w 1829 roku, powstanie Głównego Komitetu w 1842 roku czy oddanie folwarku w wieczystą dzierżawę 18 maja 1848 roku, co formalizuje ekonomiczną bazę Zakładu Zdrojowego.

Dopiero na takim tle widać wagę 1836: nie jako pojedynczej ciekawostki o „czterech miedzianych wannach”, lecz jako moment, w którym państwowy projekt solny oficjalnie przyjmuje postać zorganizowanego zakładu leczniczego. Z perspektywy 1926 roku autor widzi to wyraźnie – łączy 1836 z późniejszymi decyzjami o autonomii zakładu, budowie kolejnych łazienek i rozwoju całej infrastruktury kuracyjnej.

190 lat między naturą a inżynierią

Obchodzone dziś 190‑lecie uzdrowiska to nie tylko święto tradycji leczenia solanką, ale także rocznica bardzo konkretnego „startu instytucjonalnego”, który spiął w całość wcześniejsze wysiłki geologów, urzędników i inwestorów. Od 1836 roku Ciechocinek rozwija się już nie jako uboczny produkt warzelni, lecz jako świadomie projektowany organizm – z własnym zarządem, rozbudowywanymi łazienkami, ochronnym wałem nad Wisłą, parkiem głównym, parkiem sosnowym i parkiem tężniowym oraz całą siecią usług, komunikacji i kultury.

Z tej perspektywy 190‑lecie nie jest tylko rocznicą „czterech wanien”, ale jubileuszem chwili, w której przemysłowa solanka została trwale związana z ciałem chorego człowieka – w wannie, w łazience, w procedurze medycznej – i odtąd zaczęła kształtować tożsamość Ciechocinka na kolejne pokolenia.

Tekst opracowany na podstawie przewodnika „Państwowy Zakład Zdrojowy w Ciechocinku”, wydanego w 1926 roku.